رفع احتقان بینی و دیگر علائم سرماخوردگی

اکثر داروهای ضد احتقان حاوی مواد محرک اعصاب سمپاتیک هستند. این مواد با کاهش ورم مخاط بینی به راحتی تنفس کمک می کنند.

داروهای ضد احتقان موضعی

اثرات جانبی تحریک اعصاب سمپاتیک عبارتند از: تحریک قلب، تحریک سیستم عصبی، انقباض عروق پوست و مخاط و بازشدن مجاری تنفسی.  فنیل افرین مثالی از این دسته دارویی است.

عوارض: در صورتی که این داروها بیشتر از 2-3 روز مصرف شوند،  احتقان مجدداٌ ایجاد می شود. این داروها به ویژه برای شیرخواران نباید تجویز شوند چون باعث ایجاد احتقان شدید تر از قبل می شوند و تنفس برای شیرخوار مشکل می شود. از سوی دیگر کنترل مقدار مصرف دارو از طریق بینی مشکل است. بنابر این داروهای ضد احتقان موضعی در شیرخواران و کودکان منع مصرف دارند.

داروهای ضد احتقان خوراکی

فنیل افرین، سودوافدرین و فنیل پروپانولامین باعث انقباض عروق بدن و کاهش خونرسانی به مخاط بینی می شوند. داروهای ضد احتقان موضعی ترشحات بینی را کاهش می دهند و ترشحات ته حلق را برطرف می کنند. داروهای ضد احتقان خوراکی را نمی توان برای کودکان زیر 6 سال مصرف کرد. افراد مبتلا به پرفشاری خون بهتر است داروهای ضد احتقان موضعی را مصرف نکنند.

عوارض: فنیل افرین تاٌثیر کمی در تحریک سیستم عصبی مرکزی دارد اما فشار خون را افزایش می دهد. فنیل افرین یکی از اجزای تشکیل دهنده قرص های سرماخوردگی بزرگسالان Adult Cold و شربت سرماخوردگی کودکان Pediatric Gripe  است.

مصرف فنیل پروپانولامین در کودکان ممکن است عوارضی در پی داشته باشد. مانند: تحریک پذیری، اختلال خواب، توهم، رفتار تهاجمی، تشنج و افزایش فشارخون. فنیل پروپانولامین از اجزای تشکیل دهنده قرص و شربت سرماخوردگی کودکان Children Cold  و Pediatric Gripe است.

عوارض سودوافدرین کم تر است و به صورت ترکیبی در برخی قرص های سرماخوردگی بزرگسالان و نیز به صورت مجزا وجود دارد.

نتیجه: درمان خوراکی داروهای ضد احتقان باعث رفع موقتی احتقان بینی در برخی بزرگسالان می شود اما در درمان کودکان جایی ندارد.

آنتی هیستامین ها (داروهای ضد حساسیت)

آنتی هیستامین های خوراکی درمان اصلی حساسیت فصلی هستند و معمولا برای درمان سرماخوردگی به کار نمی روند.

عوارض آنتی هیستامین ها: پرومتازین در عین خواب آور بودن مصرف بالایی برای درمان تهوع دارد. عوارض پرومتازین عبارتند از: بی قراری، توهم، تشنج ، اختلال در انقباض عضلانی، وقفه تنفسی و  سندروم مرگ ناگهانی کودکان. بروزعلائم در شیرخواران شدیدتر است. پرومتازین در گروه سنی زیر دو سال منع مصرف دارد. برخی والدین مستاٌصل از گریه فرزندشان پرومتازین را به علت اثر خواب آور آن به فرزند خود می دهند. آنتی هیستامین های نسل دوم عوارض کمتری دارند و در دوز های درمانی باعث خواب آلودگی نمی شوند.

نتیجه:  آنتی هیستامین اثر ناچیزی در کاهش آبریزش بینی بزرگسالان دارند. مصرف آنتی هیستامین به علت ایجاد عوارض جانبی در کودکان توصیه نمی شود.

آنتی هیستامین های موضعی

اثبات نشده است که تجویز آنتی هیستامین از طریق  بینی تاٌثیر مثبتی در سرماخوردگی کودکان داشته باشد. بنابراین مصرف آن  برای کودکان توصیه نمی شود.

داروهای آنتی کولینرژیک

سولفات آتروپین و اسپری ایپراتروپیوم ترشح بزاق، شیره گوارشی و ترشحات بینی و مجاری تنفسی را کاهش می دهند و باعث باز شدن مجرای تنفسی می شوند.

تجویز خوراکی این دارو ها باعث خشکی دهان، کاهش شیره گوارشی، باز شدن مردمک چشم، نورترسی، ضربان نامنظم قلب، افزایش ضربان قلب، گیجی، فوریت ادرار و یبوست می شود. کودکان بیش تر مستعد عوارض هستند.

 نتیجه: اسپری بینی ایپراتروپیوم در کاهش ترشحات بینی و عطسه موثر است و در بزرگسالان زمانی تجویز می شود که ترشحات فراوان و مزاحم باشند. داروهای سرماخوردگی حاوی مواد آنتی کولینرژیک در کودکان کاربردی ندارند.

قطره های سرم نمکی داخل بینی

قطره های سرم نمکی با کاهش غلظت ترشحات باعث رفع انسداد بینی می شوند اما در کل تاثیری در روند بهبودی ندارند.

عوارض: احتمال خفگی شیرخواران در صورت مصرف زیاد این دارو وجود دارد.

نتیجه : قطره های سرم نمکی  برای رفع انسداد بینی توصیه می شوند.

مایعات گرم

 گرمای مایعات باعث افزایش جریان ترشحات بینی می شود. سوپ مرغ جریان ترشحات را افزایش می دهد، ترشحات تنفسی را رقیق می کند و خلط آور  است.

نتیجه : مصرف چای گرم و سوپ مرغ برای کودکان توصیه می شود.

رفع گلودرد

شربت ها گلو را نرم می کنند.

 نتیجه: شربت های طبیعی بدون ترکیبات مضر یا چای داغ با عسل و لیموترش در کودکان باعث نرمی گلو می شوند اما در شیرخوران کاربردی ندارند. قرص های مکیدنی به علت خطر خفگی در کودکان منع مصرف دارند.

عوامل بیحسی موضعی

عوامل بیحسی موضعی به منظور رفع موقتی گلودرد به فرم های  مکیدنی، استنشاقی، ژل و محلول استفاده می شوند. ممکن است موادی مانند فنل و الکل به صورت ترکیب به این داروها اضافه شوند اما اثری در کاهش عفونت ندارند.

عوارض: به علت خطر خفگی این داروها در کودکان مصرف نمی شوند. کودکان قادر به غرغره محلول ها نیستند و ممکن است دارو وارد دستگاه گوارش آن ها شود. مصرف بیش از اندازه این داروها عوارض متعدد قلبی، عصبی و تهوع را به دنبال خواهد داشت. گاهی فرم های استنشاقی این دارو ها باعث انقباض مجاری تنفسی می شوند.

نتیجه: در بزرگسالان به منظور رفع موقت گلودرد می توان از عوامل بیحسی موضعی استفاده کرد اما این داروها در کودکان منع مصرف دارند.

داروهای ترکیبی

بسیاری از داروهای سرماخوردگی از ترکیبات متعددی تشکیل شده اند. شامل ترکیبات ضد سرفه، خلط آور، ضد احتقان، ضد حساسیت و نرم کننده خلط.

 ترکیب بسیاری از این داروها به صورت منطقی صورت نگرفته است. گاهی ترکیبات بی اثر یا حتی دارای اثر مخالف در داروهای ترکیبی با هم وجود دارند. مانند ترکیب ماده خلط آور با ماده ضد سرفه. شربت های حاوی مواد بی حس کننده، ضد احتقان، ضد سرفه و  آنتی کولینرژیک در کودکان نباید استفاده شوند. آکادمی کودکان آمریکا با تجویز داروهای ترکیبی سرماخوردگی و سرفه به کودکان مخالف است.

داروهای سنتی

اکثر خانواده ها از داروهای خانگی مانند چای با عسل یا چای با لیمو و عسل برای رفع گلودرد و سرماخوردگی استفاده می کنند. برخی خانواده ها  تمبر هندی، زنجبیل، آویشن یا اکالیپتوس را به کار می برند. در هر نقطه ای از جهان داروهای خانگی مختلفی وجود دارد. با وجود این که مطالعات کافی در مورد اثربخشی درمان های خانگی وجود ندارد، نمی توان با درمان های خانگی مخالفت کرد. به ویژه این که درمان های خانگی سالم تر هستند و هزینه کم تری دارند.

نتیجه: درمان های خانگی بی ضرر را می توان در درمان سرماخوردگی به کار برد.

توصیه هایی برای درمان سرماخوردگی، سرفه و گلودرد ساده

·         مصرف خوراکی مایعات.

·         رفع احتقان بینی (در صورت تداخل با تغذیه) توسط قطره های سرم نمکی بینی.

·         کاهش تب بالا توسط استامینوفن در صورتی که همراه با بی قراری یا درد باشد.

·         مصرف شربت های بی ضرر برای سرفه و گلودرد (تجاری یا خانگی)

در صورت وجود احتمال عفونت ریه باید فورا به پزشک مراجعه کرد.

 سرفه عملکرد مفید بدن برای دفع ترشحات مجاری تنفسی است. سرفه یک بیماری نیست بلکه علامتی از بیماری است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

·         سابقه بیماری قلبی، ورم پاها یا سرفه ای که در حالت دراز کشیده بدتر شود.

·         سابقه تماس با فرد مبتلا به بیماری سل.

·         سرفه شیرخواران با سن کمتر از سه ماه.

·         سرفه ای که بیشتر از 10-14 روز ادامه داشته باشد.

·         سرفه همراه با خلط خونی

·         تب (احتمال عفونت باکتریایی را مطرح می کند).

·         خلط سبز رنگ و غلیظ یا همراه با بوی عفونت (احتمال عفونت باکتریایی را مطرح می کند).

·         کاهش وزن یا تعریق شبانه (احتمال بیماری سل مطرح می شود)

·         سرفه شدید با شروع ناگهانی

سرفه مزمن

سرفه مزمن سرفه ای است که بیش از سه هفته به درازا بکشد. سرفه مزمن یک بیماری نیست بلکه نشانه ای از وجود یک بیماری است که نیاز به درمان دارد. شایع ترین علل سرفه مزمن عبارتند از:

·         نشانگان ترشحات ته حلق ( جاری شدن ترشحات از پشت بینی به ته حلق)

·         آسم

·         برونشیت

·         مصرف سیگار

·         عفونت های ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا

·         رفلاکس گوارشی ( بازگشت اسید معده به مری)

·         عارضه برخی داروهای کاهنده فشار خون مانند کاپتوپریل

علل نادر سرفه مزمن

·         بیماری سل

·         سرطان ریه

·         سرطان مری

        پیشگیری از سرفه

·         پرهیز از مواد حساسیت زا

·         پرهیز از سیگار. سیگار شایع ترین علت ابتلا به برونشیت مزمن است. سیگار ریه ها را تحریک می کند و باعث تشدید سرفه های ناشی از دیگر عوامل می شود.

·         کاهش رفلاکس اسید: مصرف غذا  با حجم کمتر در دفعات بیشتر ، دراز نکشیدن تا 3-4 ساعت پس از صرف غذا و استفاده از بالش های بلندتر(  10-15 سانتی متر) به هنگام خواب

منابع:

·         WHO

·         University of Maryland Medical Center

·         Canadian Lung Association

·         Mayo clinic