کودکان به طور متوسط 8-6 بار در سال مبتلا به عفونت های حاد دستگاه تنفسی فوقانی می شوند. اکثر موارد این عفونت ها چیزی بیش از یک سرماخوردگی ساده یا سرفه نیستند. دوره یک سرماخوردگی ساده به طور متوسط 7-9 روز است. داروهای متعددی برای رفع علائم سرماخوردگی وجود دارند که اکثر آن ها با فروش بدون نسخه در داروخانه ها در دسترس هستند. بزرگسالان بر اساس تجربه شخصی خود این داروها را انتخاب می کنند.

با اعتقاد به این که سرماخوردگی درمانی ندارد باید سعی کنیم برای رفع علائم بیماری داروهایی را انتخاب کنیم که کمترین عوارض جانبی را داشته باشند.

 یک شربت سرفه ایده آل باید بدون ایجاد عوارض جانبی علائم را تخفیف دهد، علائم بیماری را مخفی نکند و با ایجاد خواب آلودگی در تغذیه کودک اختلال ایجاد نکند.

سرماخوردگی ویروسی یک بیماری خود محدود شونده است و نباید با عفونت ریه، گوش و عفونت باکتریایی گلو اشتباه شود. ویروس های مختلفی در بروز سرماخوردگی دخالت دارند اما مسئول 50% موارد سرماخوردگی نوع خاصی از رینوویروس ها است.

عفونت ریه و مجاری تنفسی، سرخک و سیاه سرفه ممکن است با علائم شبیه سرماخوردگی شروع شوند.

علائم سرماخوردگی

 سرفه، آبریزش یا گرفتگی بینی، گلودرد، تب، بیقراری، سردرد و کاهش اشتها علائم سرماخوردگی هستند. سرماخوردگی کودکان با آبریزش شفاف بینی شروع می شود و پس از مدتی ترشحات بینی غلیظ می شوند. در این حالت نیازی به مصرف آنتی بیوتیک نیست. مصرف آنتی بیوتیک دوره بیماری را کوتاه تر نمی کند و از ابتلا به عفونت ریه نیز پیشگیری نمی کند.

درمان سرماخوردگی

دارویی برای درمان یا کاهش طول دوره سرماخوردگی ویروسی وجود ندارد. از داروهای ضد ویروس برای درمان عفونت های خاصی استفاده می شود. برای مثال داروی آسیکلوویر برای درمان تبخال و آمانتادین اگر به موقع مصرف شود برای درمان آنفلوآنزا مؤثر هستند. این داروها در درمان سرماخوردگی جایی ندارند. بر خلاف آنچه شایع شده است، ویتامین "ث" تاثیری در درمان یا کاهش طول دوره سرماخوردگی ندارد. تاثیر "روی" در کاهش دوره سرماخوردگی هنوز اثبات نشده است. با مصرف آنتی بیوتیک نمی توان از ابتلا به عفونت ریه جلوگیری کرد. با آنتی هیستامین نمی توان میزان بروز عفونت گوش میانی را کاهش داد.

سرفه های حاد اکثرا به دنبال سرماخوردگی ایجاد می شوند. سرفه ممکن است علامت عفونت دستگاه تنفسی فوقانی یا تحتانی باشد. گاهی سرفه منشا عفونی ندارد. مانند: سرفه های ناشی از آسم، قرار گرفتن در معرض دود سیگار یا ورود جسم خارجی به مجاری تنفسی.

افتراق بین سرفه ناشی از عفونت دستگاه تنفسی فوقانی و برونشیت در کودکان مهم نیست چون هر دو مورد خودبخود درمان می شوند و نیازی به آنتی بیوتیک ندارند. افتراق بین سرفه خشک و خلط دار نیز ارزش ناچیزی در درمان دارد. به ویژه در کودکانی که همیشه خلط را می بلعند. سرفه طولانی و صدای بلند پس از سرفه، تشخیص سیاه سرفه را مطرح می کند. صدای سرفه خروسکی، خاص و شناخته شده است.

اکثر کودکان مبتلا به سرماخوردگی یا برونشیت سرفه می کنند. سرفه نوعی واکنش حفاظتی است. به ویژه زمانی که ترشحات زیاد باشند سرفه ایجاد می شود. سرفه همراه با تنفس تند و قفسه سینه تو کشیده ممکن است علامتی از عفونت ریه باشد و مصرف آنتی بیوتیک را ایجاب کند. بنابراین کودکان مبتلا به سرفه باید از جهت احتمال ابتلا به عفونت ریه بررسی شوند. در برخی کودکان مبتلا به آسم، سرفه (به ویژه سرفه شبانه) ممکن است علامت بارز بیماری باشد. این کودکان به داروهای باز کننده راه های هوایی نیاز دارند.

دراکثر موارد سرفه های کودکان خلط دار است. سرفه های خلط دار را نباید سرکوب کرد. باقی ماندن ترشحات ممکن است انسداد مجاری هوایی را در پی داشته باشد. برخی کودکان به دنبال ادامه سرفه های متعدد،  خسته، بی خواب و دچار استفراغ می شوند.  در این موارد می توان از ضد سرفه های بی ضرر استفاده کرد.

پزشکان پیشنهاد می کنند به کودکان زیر 6 سال داروهای ضد سرفه و سرماخوردگی داده نشود. برخی داروها ی سرماخوردگی با فروش بدون نسخه در داروخانه ها موجود هستند. حتی اگر بر روی آن ها برچسب "برای کودکان" درج شده باشد، بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت شود. به گفته پزشکان کالج آمریکایی ریه، سرفه در کودکان بسیار شایع است و بدون درمان بهبود می یابد. اما گاهی عواملی مانند آسم و حساسیت باعث ایجاد سرفه می شوند با درمان عوامل مسبب سرفه می توان سرفه را درمان کرد و نیازی به داروهای ضد سرفه نیست.

شربت های کدئین دار

مورفین ضد سرفه است اما در دوزهای خواب آور اثر ضد سرفه خود را اعمال می کند. کدئین نیز اثر ضد سرفه دارد اما در دوزهای پایین تر از دوز خواب آور و مسکن سرفه را آرام می کند.

شیرخواران به مسمومیت با کدئین مستعد هستند.

عوارض جانبی کدئین: تهوع، استفراغ، یبوست، خارش پوست، عدم تعادل حرکتی، تورم پوست و بندرت نارسایی تنفسی منجر به فوت. مصرف دراز مدت کدئین وابستگی ایجاد می کند.

نتیجه گیری: داروهای کدئین دار نباید برای درمان سرفه کودکان مورد استفاده قرار گیرند.

دکسترومتورفان DEXTROMETHORPHAN

اثر ضد درد ندارد و اثر خواب آلودگی آن ناچیز است. به سرعت از دستگاه گوارش جذب می شود. اثر ضد سرفه آن در بررسی های مختلف متفاوت بوده است.

عوارض جانبی دکسترومتورفان: اختلالات گوارشی و سرگیجه. مصرف مقدار زیاد آن ممکن است باعث کم کاری دستگاه عصبی مرکزی شود.

علائم مسمومیت با دکسترومتورفان در کودکان: عدم تعادل و اختلال سطح هوشیاری.

نتیجه: سمیت دکسترومتورفان بسیارپایین است. اثربخشی آن مورد توافق نیست. تنها زمانی استفاده می شود که سرفه طولانی مانع خواب و تغذیه شده باشد.

آنتی هیستامین ها (داروهای ضد حساسیت)

آنتی هیستامین ها علاوه بر اثر ضد حساسیت دارای اثر ضد تهوع و آرامبخش نیز هستند. در ترکیب بسیاری از داروهای سرماخوردگی، آنتی هیستامین به عنوان ضدسرفه، ضد آبریزش بینی و ضد احتقان به کار می رود. ظاهراٌ آنتی هیستامین ها از طریق کاهش ترشحات ته حلق اثر ضد سرفه خود را اعمال می کنند.

عوارض جانبی آنتی هیستامین ها: تحریک سیستم عصبی مرکزی، خواب آلودگی، خشکی گلو، افزایش غلظت ترشحات برونش و اختلالات گوارشی.   

مهمترین عارضه: اثر روی دستگاه عصبی مرکزی به خصوص در کودکان ایجاد تحریک پذیری، بی خوابی، لرزش و گاهی تشنج . این علائم ممکن است در دوزهای درمانی هم دیده شوند اما معمولا با مصرف دوز بالا ایجاد می شوند. وقفه تنفسی هنگام خواب و سندروم مرگ ناگهانی کودکان از عوارض احتمالی پرومتازین هستند.

نتیجه گیری: گرچه آنتی هیستامین ها اثر ضد سرفه دارند و می توان از آنها در بزرگسالان استفاده کرد اما در سرفه کودکان معمولا کاربردی ندارند.

شربت های سرفه

شربت ها پوششی بر روی گلو ایجاد می کنند و غشای مخاطی تحریک شده را نرم می کنند. چای داغ با عسل و لیمو نیز اثر مشابهی دارد.

عوارض: برخی شربت ها حاوی الکل هستند. برخی شربت ها مقدار زیادی شکر دارند و در صورت مصرف زیاد باعث ایجاد اسهال می شوند. شکر با کاهش اشتهای شیرخوار باعث ایجاد اختلال در تغذیه می شود.

کاهش غلظت ترشحات مجاری تنفسی

شربت های خلط آور

 شربت گایفنزین مثالی از این دسته داروها است. این داروها باعث تحریک تولید خلط می شوند تا ترشحات راحت تر با مژک ها و سرفه دفع شوند. در صورت مصرف گایفنزین بهتر است آب زیاد بنوشید.

عوارض: تهوع و استفراغ عوارض مصرف زیاد دارو های خلط آور هستند.

برخی ترکیبات داروهای خلط آور مضر هستند و نباید به کودکان داده شوند.

داروهای نرم کننده خلط

داروهای نرم کننده ترشحات، چسبندگی خلط را کاهش می دهند تا خلط راحت تر دفع شود.

این داروها به منظور روان کردن ترشحات مجاری تنفسی برای بیماران دارای خلط زیاد تجویز می شوند. استیل سیستئین مثالی از این گروه دارویی است.

عوارض استیل سیستئین: تنگی مجرای تنفسی، اختلال گوارشی، تب، و تداخل با برخی داروها مانند آمپی سیلین، اریترومایسین و تتراسیکلین.

نتیجه: داروهای نرم کننده خلط در بیماری های مزمن ریه به کار می روند. در سرماخوردگی کودکان نباید از این داروها استفاده شود.

بخور و مصرف مایعات

به اعتقاد برخی، بخار آب اثر خوبی در نرم کردن خلط دارد و برخی نه تنها مخالفند بلکه تجویز بخار آب را مضر می دانند.

نتیجه: مصرف مایعات خوراکی توصیه می شود اما بخور گرم و سرد مناسب نیست.